Özel Eğitim Öğretmenlerinde Negatif Düşüncelerin Tükenmişlik Düzeyi ve İş Doyumu ile İlişkisi

Murat Artıran, Ayşe Ceren Er, Hasan Mehmet Artıran

Abstract


Bu araştırmada özel eğitim öğretmenlerinin olumsuz otomatik düşüncelerinin iş doyumu ve tükenmişlik üzerindeki rolü daha incelenmiştir. Çalışma, İstanbul ilindeki okullarda çalışan 287 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Örneklem kolay örneklem yöntemi ile seçilmiştir. Çalışma betimsel ve niceliksel araştırmadır. Tükenmişlik düzeyini belirlemek Maslach Tükenmişlik, iş doyum için Minnesota İş Doyum ve olumsuz otomatik düşünceleri belirlemek için Otomatik Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Veriler değerlendirilirken T-Test, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Bulgulara göre söz konusu değişkenlerin birbirleri ile orta düzeyde ilişkili olduğu görülmüştür. Olumsuz otomatik düşüncelerin tükenmişlik ve iş doyum düzeylerini etkilemekte olduğu bulgulanmıştır. Sonuçlara göre tükenmişlik düzeyi ile cinsiyet, medeni durum, mezuniyet durumu ve ekonomik düzey değişkenleri; iş doyum düzeyi ile cinsiyet, yaş, mezuniyet durumu ve ekonomik düzey değişkenleri; otomatik düşünceler ile cinsiyet, yaş, hizmet süresi, mezuniyet durumu ve ekonomik düzey değişkenleri arasında anlamlı bir farklılık elde edilmiştir. Gelecekteki araştırmalarda olumsuz otomatik düşüncelerin öğretmenler üzerindeki etkisi niteliksel bir araştırma ile incelenebilir.


Keywords


Özel Eğitim, Tükenmişlik, İş Doyumu, Otomatik Düşünceler

Full Text:

PDF (Türkçe)

References


Ada, S. ve Baysal, Z. N. (2010). Türk eğitim sistemi ve etkili okul yönetimi. Ankara: Pegem Akademi.

Akar, E. (2016). Okul psikolojik danışmanları ile psikolojik danışman adaylarının olumsuz otomatik düşüncelerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Yüksek Lisans Programı, Mersin.

Akkaş, S. (2017). Özel eğitim ve oçem sınıflarında çalışan öğretmenlerin iş doyumu. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 53-65.

Altan, İ. (2015). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitim personelinde iş doyumunun genel ruh sağlığı düzeyine etkisinin branş çerçevesinde karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi,Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Klinik Psikoloji Bilim Dalı, İstanbul.

Arpin-Cribbie, C. A. ve Cribbie, R. A. (2007). Psychological correlates of fatigue: examining depression, perfectionism and automatic negative thoughts. Personality and Individual Differences,43(6), 1310-1320.

Avşaroğlu, S., Deniz, M. E. & Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu, iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 115-129.

Aydemir, H. (2013). Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim Anabilim Dalı, Bolu.

Balevre, P. S., Cassels, J. ve Buzaianu, E. (2012). Professional nursing burnout and irrational thinking: a replication study. Journal for Nurses in Professional Development, 28(1), 2-8.

Başal, M. ve Batu, E.S. (2002). Zihin özürlü öğrencilere okuma yazma öğretme konusunda alt özel sınıf öğretmenlerinin görüş ve önerileri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 85-98.

Başaran, İ. E. (2001). Örgütsel davranış (insanın üretim gücü). Ankara: Umut Yayım.

Beck C.T. (2001). Predictors of postpartum depression: an update. Nursing Research, Sep-Oct;50(5):275-85.

Beck, A. And Emery, G. (2011). Anksiyete Bozuklukları Ve Fobiler (Çev. V. Öztürk; Çev. Ed. Tahir Özakkaş). İstanbul: Litera Yayıncılık.

Bilge, F. ve Arslan, A. (2016). Yetişkinlerin akılcı olmayan düşüncelerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, II(16), 23-31.

Billingsley, B. S. ve Cross, L. H. (1991). Teacher decision to transfer from special to general education. The Journal of Special Education, 24(4), 496-511.

Bozkurt, N. (1998). Lise öğrencilerinin okul başarısızlıklarının altında yatan, depresyonla ilişkili otomatik düşünme kalıpları. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, İzmir.

Bulu, B. (2016). Özel ve resmi özel eğitim kurumlarında çalışan öğretmenlerin iş doyum düzeylerinin karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, İşletme Yönetimi Bilim Dalı.

Bulut, N. (2016). Okul psikolojik danışmanlarının yaşam doyumu, stresle başa çıkma stratejileri ve olumsuz otomatik düşünceleri arasındaki ilişkiler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, III(27), 1-13.

Brunsting, N., Sreckovic, M. & Lane, K. (2014). Special Education Teacher Burnout: A Synthesis of Research from 1979 to 2013. Education and Treatment of Children. 37. 681-712. 10.1353/etc.2014.0032.

Cemaloğlu, N. ve Şahin, D. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(2), 465-484.

Chang, K. H., Lu, F. J. H., Chyi, T., Hsu, Y. W., Chan, S. W. ve Wang, E. T. W. (2017). Examining the stres-burnout relationship: the mediating role of negative thoughts. Peerj, December, 19; 5: e4181.

Çabuk, A. (2015). Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Klinik Psikoloji Bilim Dalı, İstanbul.

Çağlar, Ç. ve Demirtaş, H. (2011). Dershane öğretmenlerinde tükenmişlik ve iş doyumu. E-uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 30-49.

Çakar, F, S. (2014). Otomatik düşüncelerin umutsuzluk üzerindeki etkisinin incelenmesi: benlik saygısının aracılık rolü. Kuram ve Uygulamada

Çelebi, E. (2013). Elazığ ve Malatya il merkezinde bulunan özel eğitim kurumlarında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve ilgili faktörler. Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı.

Çokluk, O. (2001). Engelliler okullarında görev yapan yöneticilerde ve öğretmenlerde tükenmişlik. Özel Eğitim Dergisi, 3(1), 35-47.

Çokluk, Ö. (1999). Zihinsel ve işitme engelliler okulunda görev yapan yönetici ve öğretmenlerde tükenmişliğin kestirilmesi.Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,Ankara.

Daly, M. J. ve Burton, R. L. (1983). Self-esteem and irrational beliefs: an exploratory investigation with implications for counseling. Journal of Counseling Psychology, 30(3), 361-366.

Direktör, C. ve Nuri, C. (2017). Benlik saygısının akademik motivasyon üzerindeki etkisi: Otomatik düşüncenin aracı rolü. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 1(1), 66-75.

Doğan, A., Demir, R. & Türkmen, E. (2016). Rol belirsizliğinin, rol çatışmasının ve sosyal desteğin tükenmişliğe etkisi: devlet ve vakıf üniversitelerinde çalışan akademik personelin tükenmişlik düzeylerinin karşılaştırılması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(1), 37-67.

Ellis, A. (1994). Reason and Emotion in Psychotherapy (Re. Ed.). Birch Lane. Secaucus, New Jersey.

Ellis, A., & Dryden, W. (1997). The Practice of Rational–Emotive Therapy (2nd ed.). New York. Springer.

Ertürk, E. Ve Keçecioğlu, T. (2012). Çalışanların iş doyumları ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiler: öğretmenler üzerine örnek bir uygulama. Ege Akademik Bakış, 12(1), 39-52.

Fennel, M. (1996). Depression, In Hawton, K. (Ed.). Cognitive Behaviour Therapy For Psychiatric Problems, (169-235), New York: Oxford University Press

Filiz, Z. (2014). Öğretmenlerin iş doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 10(23), 157-171.

Forlin,C. (2001). Kapsama: Düzenli sınıf öğretmenleri için potansiyel stres oluşturucuların belirlenmesi. Eğitim Araştırması, 43(3), 235-245.

Fukui, I. Ve Sakano, Y. (2000). The relationship among irrational beliefs, automatic thoughts and depressive/anxious mood. Human Welfare Studies, 3, 1-12.

Gamsız, Ö. (2017). Madde kullanım geçmişi olan tedbir altındaki bireylerin yalnızlık ve otomatik düşüncelerinin psikolojik belirti düzeylerini yordaması. Master’s Thesis, ESOGU, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Gamsız, Ş., Yazıcı, H. & Altun, F. (2013). Öğretmenlerde A tipi kişilik, stres kaynakları, öz yeterlik ve iş doyumu. Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/8, 1475-1488, Ankara.

George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson.

Girgin, G. ve Baysal, A. (2005). Tükenmişlik sendromuna bir örnek: zihinsel engelli öğrencilere eğitim veren öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 4(4), 172-187.

Gotlib, I. ve Coyne, J. (1983). The role of cognition in depression: A critical appraisal. Psychological Bulletin, 94(3), 472-505.

Gül, A. İ., Keskin, D. & Bozkurt, G. (2014). Tükenmişlik sendromu ile otomatik düşünceler arasındaki ilişki. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 15, 93-98.

Güloğlu, B. ve Aydın, B. (2007). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin öğrenilmiş güçlülük ve otomatik düşünce biçimi arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 157-168.

Günbayı, İ. ve Toprak, D. (2010). İlköğretim okulu sınıf ve özel sınıf öğretmenlerinin iş doyum düzeylerinin karşılaştırılması. Elementary Education Online, 9(1), 150-169.

Izgar, H. (2000). Okul yöneticilerinin tükenmişlik düzeyleri (burnout), nedenleri ve bazı etken faktörlere göre incelenmesi (Orta Anadolu örneği). Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bilim Dalı, Konya.

Judge, T. A. ve Locke, E. A. (1993). Effect of dysfunctional thought processes on subjective well-being and job satisfaction. Journal of Applied Psychology, 78(3), 475.

Karahan, Ş. ve Balat, G. (2011). Özel eğitim okullarında çalışan eğitimcilerin öz-yeterlik algılarının ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29, 1-14.

Kaya, A. ve Uskun, E. (2012). Engellilere yönelik hizmet veren mesleklerde tükenmişlik ve iş doyumu. Sosyal Politika Çalışmaları, 7(28), 19-35.

Kayabaşı, Y. (2008). Bazı değişkenler açısından öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri. Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 191-212.

Kayaoğlu, H. (1999). Bilgilendirme programının normal sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma ortamındaki işitme engelli çocuklara yönelik tutumlarına etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.

Konukoğlu, F. (2014). Özel bir hastanede görev yapan hemşirelerin iş doyumu düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Kurtoğlu, E. (2009). Lise öğrencilerinde gözlenen saldırganlık düzeylerinin otomatik düşünceler, cinsiyet ve sınıf düzeyi açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, On Dokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Samsun.

Leahy, R. L. (2007). Emotion and Psychotherapy. Clinical Psychology Science and Practice. doi: 1468-2850.2007.00095.x

Murdock, N. L. (2012). Psikolojik Danışma Ve Psikoterapi Kuramları. (Çev. Ed.: Akkoyun, F.) Ankara: Nobel Yayıncılık.

MacLeod, A. K. & Arkadaşları. (2005). Hopelessness and positive and negative future thinking in parasuicide. British Journal of Clinical Psycohology, 44, 495-504.

Ohue, T., Moriyama, M. Ve Nakaya, T. (2011). Examination of a cognitive model of stres, burnout and intention to resign for Japanese nurses. Japan Journal of Nursing Science, 8, 76-86.

Otacıoğlu, S. G. (2008). Müzik öğretmenlerinde tükenmişlik sendromu ve etkileyen faktörler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(15), 103-116.

Özyürek, A. (2009). Okul öncesi eğitimi öğretmen ve yöneticilerinin iş doyumu, kişisel özellik ve mesleki yeterlik algılarının değerlendirilmesi. Milli Eğitim, 182, 8-21.

Serin, N. B. ve Aydınoğlu, N. (2011). Öğretmen adaylarının yaşam doyumu, kaygı, otomatik düşünceleri arasındaki ilişkiler. Education Sciences, 6(1), 1335-1343.

Shann, M. (1998). Professional commitment and satisfaction among teachers in urban middle schools. The Journal of Educational Research, 92, 67-73.

Schniering, C. A., & Rapee, R. M. (2004). The Relationship Between Automatic Thoughts and Negative Emotions in Children and Adolescents: A Test of the Cognitive Content-Specificity Hypothesis. Journal of Abnormal Psychology, 113(3), 464-470. Doi: 10.1037/0021-843X.113.3.464

Soyer, F., Can, Y. & Kale, F. (2009). Beden eğitimi öğretmenlerinin iş tatmini ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin çeşitli faktörler açısından incelenmesi. Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 3(3).

Stempien,L. R. ve Loeb, R. C. (2002). Differences in job satisfaction between general education and special education teachers: implication for retention. Remedial and Special Education,23(5),258-268.

Şahin, F. & Şahin, D. (2012). Engelli bireylerle çalışan özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Journal of Teacher Education and Educators/Öğretmen Eğitimi ve Eğitimcileri Dergisi, 1(2), 275-294.

Şahin, H. & Dursun, A. (2009). Okul öncesi öğretmenlerinin iş doyumları: Burdur örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(18), 160-174.

Şahin, İ. (2013). Öğretmenlerin iş doyumu düzeyleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, X(I), 142-167.

Şirin, H. ve Izgar, H. (2013). Üniversite öğrencilerinin iletişim becerileri ve olumsuz otomatik düşünceleri arasındaki ilişki. Elementary Education Online, 12(2), 585-596.

Tabachnick, B.G. ve Fidell L.S. (2013). Using Multivariate Statistics (sixth ed.) Pearson, Boston.

Telef, B, B. (2011). The study of teachers’ self-efficacy, job satisfaction, life satisfaction and burnout. Elementary Education Online, 10(1), 91-108.

Tümkaya, S. (1996). Öğretmenlerdeki tükenmişlik, görülen psikolojik belirtiler ve başa çıkma davranışları. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Tümkaya, S. ve İflazoğlu, A. (2000). Ç. Ü. Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin otomatik düşünce ve problem çözme düzeylerinin bazı demografik değişkenlere göre incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(6), 143-158.

Tümkaya, S., Çelik, M. & Aybek, B. (2011). Lise öğrencilerinde boyun eğici davranışlar, otomatik düşünceler, umutsuzluk ve yaşam doyumunun incelenmesi. Ç. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(2), 77-94.

Uslu, M. (1999). Resmi eğitim kurumlarında çalışan psikolojik danışma ve rehberlik uzmanlarının iş doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin danışmanların denetim odağı ve bazı değişkenlere göre karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.

Ünal, S. ve Ada, S. (2007). Eğitim bilimine giriş. Ankara: Nobel.

Varışlı, Y. (2010). İnşaat firmalarında çalışanların iş doyumu. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Adana.

Williams, K. ve Poel, E.W. (2006). Stress management for special educators: the self administered tool for awareness and relaxation (Star).Teaching Exceptional Children Plus,3(1),1-12.

Yavuz, M. ve Özgür, H. (2016). Otistik spektrum bozukluğu olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 47-67.

Yelboğa, A. (2007). Bireysel Demografik Değişkenlerin İş Doyumu ile İlişkisinin Finans Sektöründe İncelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi. Cilt:4, Sayı:2, 1-18. http://isletmeiktisadi.istanbul.edu.tr/wp-content /uploads/2013/04/Yonetim-61-2008-7.pdf (25 Aralık 2016).

Zabel, M.K., Dettmer, P. A. & Zabel, R. H. (1984). Factors of emotional exhaustion, depersonalization and sense of accomplishment among teacher of the gifted. Gifted Child Quartely, 28(2).


Refbacks

  • There are currently no refbacks.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

 

 

 

Creative Commons License
Elementary Education Online is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

ISSN: 1305-3515