Engelli Ergenlik: Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Ergenliğe Bakışı ve Yaşadıkları Problemler

Erdal Hamarta, İrem Özteke-Kozan

Öz


Bu araştırmanın amacı engelli ergene sahip annelerin yaşadıkları problemlerin annelerin görüşleri doğrultusunda ortaya konulmasıdır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmış ve bu araştırmanın çalışma grubunu amaçlı örnekleme yoluyla ulaşılan ve çocuğu ergenlik döneminde olup zihinsel, işitsel ve görme engellerinden bir yada daha fazlasına sahip 15 anne oluşturmaktadır. Verilerin analizinde ise, betimsel analiz ve içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara ilişkin olarak dört tema oluşturulmuştur. Bu temalar sırasıyla, gelişimsel özellikler, özel yaşam, sosyal çevre ile ailenin çocuğa tutumu/öneriler şeklindedir. Bu temalara ilişkin de çeşitli kategoriler oluşturulmuştur. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre engelli ergenler diğer ergenlerle benzer problemler yaşamaktadır. Ayrıca annelerin büyük bir kısmı psikolojik sorunlar yaşadığını dile getirmiş ve çocuğu ile ilgili çevreden görsel tepkiler almaktadır. Ayrıca katılımcıların çok büyük bir kısmı ergen ile ilgilenmenin en önemli yöntemlerden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler


engelli, ergenlik, nitel, anne

Tam Metin:

PDF

Referanslar


KAYNAKÇA

Akçamete, G. ve Kargın, T. (1996). İşitme engelli çocuğa sahip annelerin gereksinimlerinin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 2(2), 7-24.

Akkök, F. (2003). Farklı Özelliğe Sahip Olan Çocuk Aileleri ve Ailelerle Yapılan Çalışmalar. (ed. A. Ataman) Özel Eğitime Giriş Ankara: Gündüz Eğitim Yayıncılık, s. 121-142.

Arslan, C., Hamarta, E. ve Deniz, M.E. (2002). Engelli çocuğu olan ailelerin yaşam doyumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. XI. Ulusal Özel Eğitim Kongresi, Konya.

Atkinson R.L., Atkinson, R.C., Smith, E.E., Bem, D.J ve Nolen-Hoeksema, S. (2002). Psikolojiye giriş (Hilgard’s Introduction to Psychology). (Çev. Yavuz Alagon), 2. Baskı, Ankara: Arkadaş Yayınları.

Arnett, J.J. (2013). Adolescence and emerging adulthood. A cultural approach. 5. Baskı, Boston MA: Pearson.

Aysan, F. ve Özben, Ş. (2010). Engelli çocuğu olan anne babaların yaşam kalitelerine ilişkin değişkenlerin incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 1-6.

Bek, H. (2006). Otistik ve normal çocuklu ailelerin sosyal destek algısı, denetim odağı ve psikolojik belirti düzeylerinin karşılaştırılması (Yayınlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

Bozkurt, N. (2004). Bir grup üniversite öğrencisinin depresyon ve kaygı düzeyleri ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişkiler. Eğitim ve Bilim, 29(133), 52-59.

Breslau, N., Staruch, K. S. ve Mortimer, E. A. (1982). Psychological distress in mothers of disabled children. American Journal of Diseases of Children, 136(8), 682-686.

Cenkseven, F. (2003). Öfke yönetimi becerileri programının ergenlerin öfke ve saldırganlık düzeylerine etkisi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 2(4), 153-167.

Cheng, M. M. ve Udry, J. R. (2002). Sexual behaviors of physically disabled adolescents in the United States. Journal of Adolescent Health, 31(1), 48-58.

Coşkun, Y. ve Akkaş, G. (2009). Engelli çocuğu olan annelerin sürekli kaygı düzeyleri ile sosyal destek algıları arasındaki ilişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 213-227.

Doğru, S. Y. ve Arslan, E. (2008). Engelli çocuğu olan annelerin sürekli kaygı düzeyi ile durumluk kaygı düzeylerinin karşılaştırılması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 543-553.

Dunn, M. E., Burbine, T., Bowers, C. A. ve Tantleff-Dunn, S. (2001). Moderators of stress in parents of children with autism. Community Mental Health Journal, 37(1), 39-52.

Duygun, T. ve Sezgin, N. (2003). Zihinsel engelli ve sağlıklı çocuk annelerinde stres belirtileri, stresle başa çıkma tarzları ve algılanan sosyal desteğin tükenmişlik düzeyine olan etkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 18(52), 37-52.

Eldeleklioğlu, J. (2008). Ergenlerin zaman yönetimi becerilerinin kaygı, yaş ve cinsiyet değişkenleri açısından incelenmesi. İlkogretim Online, 7(3), 656-663.

Er, R. K., Büyükbayraktar, Ç. G., & Kesici, Ş. (2016). Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilere yönelik cinsel eğitim programının geliştirilmesi. Turkish Journal of Education, 5(4), 224-234.

Erermiş, S., Köse, S., Bildik, T., Özbaran, B. ve Aydın, C. (2016). Asperger bozukluğu izlem süreci: Ergenlik döneminde yaşanan sorunlar bağlamında beş olgu üzerinden tartışma. Journal of Pediatric Research, 3(2), 91-96. doi: 10.4274/jpr.49354

Erözkan, A. (2009). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinde depresyonun yordayıcıları. Ilkogretim Online, 8(2), 334-345.

Ersoy, Ö. ve Çürük, N. (2009). Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerde sosyal desteğin önemi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 5(17), 104-110.

Eskin, M., Ertekin, K., Harlak, H. ve Dereboy, Ç. (2008). Lise öğrencisi ergenlerde depresyonun yaygınlığı ve ilişkili olduğu etmenler. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(4), 382-389.

Frey, K. S., Greenberg, M. T. ve Fewell, R. R. (1989). Stress and coping among parents of handicapped children: A multidimensional approach. American Journal on Mental Retardation, 94(3), 240-249.

Galambos, N., Leadbeater, B. ve Barker, E. (2004). Gender differences in and risk factors for depression in adolescence: A 4-year longitudinal study. International Journal of Behavioral Development, 28(1), 16-25.

Glidden, L. M. ve Schoolcraft, S. A. (2003). Depression: Its trajectory and correlates in mothers rearing children with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 47(4‐5), 250-263.

Gülşen, B. ve Özer, F. G. (2009). Engelli çocuğa sahip ailelerin stresle baş etme durumları. TAF Preventive Medicine Bulletin, 8(5), 413-420.

Hamarta, E., Baltacı, Ö., Üre, Ö. ve Demirbaş, E. (2010). Lise öğrencilerinin utangaçlıklarının algılanan anne baba tutumları ve problem çözme yaklaşımları açısından incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 6(22), 73-82.

Hamarta, E., Uslu, M. ve Deniz, M.E. (2002). Engelli çocuğu olan anne babaların umutsuzluk düzeylerinin bazı değişkenler açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi. XI. Ulusal Özel Eğitim Kongresi, Konya.

Hauenstein, E. J. (2003). Depression in adolescence. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 32(2), 239-248.

Hortaçsu, N. İnsan İlişkileri (3. Baskı). Ankara: İmge Kitabevi

İçmeli, C., Ataoğlu, A., Canan, F. ve Özçetin, A. (2008). Zihinsel özürlü çocukları olan ebeveynler ile sağlıklı çocuklara sahip ebeveynlerin çocuk yetiştirme tutumlarının karşılaştırılması. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi, 3, 21-28.

Karadağ, G. (2009). Engelli çocuğa sahip annelerin yaşadıkları güçlükler ile aileden algıladıkları sosyal destek ve umutsuzluk düzeyleri. TAF Preventive Medicine Bulletin, 8(4), 315-322.

Kaytez, N., Durualp, E. ve Kadan, G. (2015). Engelli çocuğu olan ailelerin gereksinimlerinin ve stres düzeylerinin incelenmesi. Journal of Research in Education and Teaching, 4(1), 197-214.

Kulaksızoğlu, A. (2005). Ergenlik Psikolojisi (7. Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi

La Greca, A. M. ve Lopez, N. (1998). Social anxiety among adolescents: Linkages with peer relations and friendships. Journal of Abnormal Child Psychology, 26(2), 83-94.

Maart, S. ve Jelsma, J. (2010). The sexual behaviour of physically disabled adolescents. Disability and Rehabilitation, 32(6), 438-443.

Olsson, M. B. ve Hwang, C. P. (2001). Depression in mothers and fathers of children with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 45(6), 535-543.

Özen, A., Çolak, A. ve Acar, Ç. (2002). Zihin özürlü çocuğa sahip annelerin günlük yaşamda karşılaştıkları problem davranışlarla ilgili görüşleri. Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 1-13.

Özşenol, F., Işıkhan, V., Ünay, B., Aydın, H. İ., Akın, R. ve Gökçay, E. (2003). Engelli çocuğa sahip ailelerin aile işlevlerinin değerlendirilmesi. Gülhane Tıp Dergisi, 45(2), 156-164.

Özyazıcıoğlu, N. ve Buran, G. (2014). Social support and anxiety levels of parents with disabled children. Rehabilitation Nursing, 39(5), 225-231.

Petersen, A. C., Compas, B. E., Brooks-Gunn, J., Stemmler, M., Ey, S. ve Grant, K. E. (1993). Depression in adolescence. American Psychologist, 48(2), 155-168. doi: 10.1037/0003-066X.48.2.155

Peverly, S. T. ve Wood, R. (2001). The effects of adjunct questions and feedback on improving the reading comprehension skills of learning-disabled adolescents. Contemporary Educational Psychology, 26(1), 25-43.

Reinehr, T., Dobe, M., Winkel, K., Schaefer, A. ve Hoffmann, D. (2010). Obesity in Disabled Children and Adolescents: An overlooked group of patients. Deutsches Ärzteblatt International, 107(15), 268-275. doi: 10.3238/arztebl.2010.0268

Reyes, L. R., Meininger, J. C., Liehr, P., Chan, W. ve Mueller, W. H. (2003). Anger in adolescents: Sex, ethnicity, age differences, and psychometric properties. Nursing Research, 52(1), 2-11.

Sampson, S. M. ve Mrazek, D. A. (2001). Depression in adolescence. Current Opinion in Pediatrics, 13(6), 586-590.

Sarı, H. Y. (2007). Zihinsel engelli çocuğu olan ailelerde aile yüklenmesi. CÜ Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 11(2), 1-7.

Singer, G. H. (2006). Meta-analysis of comparative studies of depression in mothers of children with and without developmental disabilities. American Journal on Mental Retardation, 111(3), 155-169.

Sivrikaya, T. ve Tekinarslan, İ. Ç. (2013). Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerde stres, sosyal destek ve aile yükü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 14(02), 017-029.

Sütçü, S. T., Aydin, A. ve Sorias, O. (2010). Ergenlerde öfke ve saldırganlığı azaltmak için bilişsel davranışçı bir grup terapisi programının etkililiği. Türk Psikoloji Dergisi, 25(66), 57.

Tekinarslan, İ. Ç. ve Eratay, E. (2013). Zihinsel yetersizliği olan bireylerin ergenlik dönemine uyum sürecinde ebeveyn davranışlarının incelenmesi. E-Journal of New World Sciences Academy, 8(3), 363-374.

Top, F. Ü. (2009). Otistik çocuğa sahip ailelerin yaşadıkları sorunlar ile ruhsal durumlarının değerlendirilmesi: niteliksel araştırma. Çocuk Dergisi, 9(1), 34-42.

Uğuz, Ş., Toros, F., İnanç, B. Y. ve Çolakkadıoğlu, O. (2004). Zihinsel ve/veya bedensel engelli çocukların annelerinin anksiyete, depresyon ve stres düzeylerinin belirlenmesi. Klinik Psikiyatri, 7(1), 42-47.

Weiss, M. J. (2002). Hardiness and social support as predictors of stress in mothers of typical children, children with autism, and children with mental retardation. Autism, 6(1), 115-130.

Yazgan İnanç, B., Bilgin, M. ve Kılıç Atıcı, M. (2015).Gelişim Psikolojisi: Çocuk ve Ergen Gelişimi (10. Baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık

Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

 

 

 

Creative Commons Lisansı

İlköğretim Online Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

ISSN: 1305-3515