İlkokul Öğrencilerinin Kaynaştırma Öğrencilerine Yönelik Sosyal Kabul Düzeylerinin Belirlenmesi: Bir Karma Yöntem Çalışması

Osman Aktan, Yusuf Budak, Atabekova Baktygul Botabekovna

Abstract


Bu araştırmanın amacı ilkokullarda öğrenim gören öğrencilerin, sınıflarında yer alan kaynaştırma öğrencilerine yönelik sosyal kabul düzeylerinin çeşitli değişkenler ile öğrenci görüşleri bağlamında incelenmesidir. Araştırmada karma araştırma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel çalışma grubunu Düzce ili Merkez ilçede bulunan ilkokullarda öğrenim gören ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 275, nitel boyutunu ise 10 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak sosyal kabul ölçeği ve görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada bulgulara göre, katılımcıların özel gereksinimli bireylere yönelik sosyal kabul düzeyleri arasında cinsiyet, aile ve yakın çevrelerinde özel gereksinimli birey olup olmama, öğrencilerin sınıflarında kaynaştırma öğrencisi olup olmama durumlarına göre anlamlı farklılık olduğu; anne ve baba eğitim durumu ile aile gelir düzeylerine göre anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Araştırmada kaynaştırma öğrencilerinin akademik ve sosyal yönden problemli davranışları çerçevesinde tanımlandığı, kaynaştırma öğrencilerinin, akranları tarafından sosyal kabul görmediği belirlenmiştir. Bu sonuçlara göre özel gereksinimli bireylere yönelik sosyal kabulün arttırılması için öğretmen yeterliliklerinin geliştirilmesi, öğrenci ve ailelerinin bilgilendirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Özel gereksinimli birey, kaynaştırma eğitimi, sosyal kabul, ilkokul


Full Text:

PDF (Türkçe)

References


Aktan, O. (2018). Kaynaştırma eğitiminde takım destekli bireyselleştirme tekniğinin öğrencilerin ders başarısı derse karşı tutum ve sosyal kabul düzeylerine etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Aktaş, C., & Küçüker, S. (2002). Bilişsel-duyuşsal odaklı bir programın ilköğretim öğrencilerinin fiziksel engelli yaşıtlarına yönelik sosyal kabul düzeylerine etkisinin incelenmesi.Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 15-25.

Alptekin, S. (2010). Akranların sosyal becerilere model olduğu doğrudan öğretimin zihinsel engelli öğrencinin sosyal becerileri kazanması, sürdürmesi, genellemesi ve sosyal kabule etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Armstrong, F. (2008). Inclusive education. In G. Richards & F. Armstrong (Eds.), Key issues for teaching assistants. Working in diverse and inclusive classrooms. London and New York: Routledge.

Arslan, E. (2010). Kaynaştırma uygulamalarına katılan engelli öğrencilerin sosyal kabul düzeylerinin belirlenmesine yönelik ölçek geliştirme çalışması. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Ataman, A. (2011). Özel eğitime giriş. A. Ataman (Ed.). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş içinde (s. 19-74). Ankara: Gündüz Eğitim.

Avcıoğlu, H. (2017). Classroom teachers’ behaviors and peers’ acceptance of students in inclusive classrooms. Educational Sciences: Theory & Practice, 17 (2), 463-492. doi:http://dx.doi.org/10.12738/estp.2017.2.0034.

Avramidis, E. (2013). Self-concept, social position and social participation of pupils with SEN in mainstream primary schools. Research Papers in Education, 28 (4), 421–442. doi:10.1080/02671522.2012.673006.

Aydoğan, C. (2017). Farklı yaşam dönemlerindeki bireylerin zihinsel engelli bireylere ilişkin sosyal kabulleri (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Baker, B. L., Blacher, J., Crnic, K. A., & Edelbrock, C. (2002). Behavior problems and parenting stress in families of three-year-old children with and without developmental delays. American Journal on Mental Retardation, 107 (6), 433-444.

Batu, S.,& Kırcaali-İftar, G. (2011). Kaynaştırma. Ankara: Kök.

Baydik, B., & Bakkaloglu, H. (2009). Predictors of sociometric status for low socio economic status elementary mainstreamed students with and without special needs. Educational Sciences: Theoryand Practice, 9 (2), 435-445.

Bruffy, W. R. (2012). Authentic tasks: a participatory action research study on a teaching method for the inclusive classroom. Paper 23. (Doctoral dissertation). Retrieved from http://hdl.handle.net/2047/d20002575. sayfasından erişilmiştir.

Bryant, D. P., Smith, D. D., & Bryant, B. R. (2008). Teaching students with special needs in inclusive classrooms. Boston, MA: Allyn & Bacon

Büyüköztürk, S., Kılıç Cakmak E., Akgün O.E., Karadeniz, S. & Demirel F. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem.

Cagran, B., & Schmidt, M. (2011). Attitudes of Sşovene teachers towards the inclusion of pupils with different types of special needs in primary school. Educational Studies, 37 (2), 171-195.

Chan, J. M., Lang, R., Rispoli, M., O’Reilly, M., Sigafoos, J. & Cole, H. (2009). Use of peer-mediated interventions in the treatment of autism spectrum disorders: A systematic review. Research in Autism Spectrum Disorders, 3 (4), 876-889.

Civelek, A. H. (1990). Eğitilebilir zihinsel özürlü çocukların sosyal kabul görmelerinde normal çocukların bilgilendirilmelerinin ve iki grubun resim-iş ile beden eğitimi derslerinde bütünleştirilmelerinin etkileri (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2005). Research methods in education. (5th Ed.). London: Routledge Falmer.

Cole, C. M., & McLeskey, J. (1997). Secondary inclusion programs for students with mild disabilities. Focus on Exceptional Children, 29 (6), 1–15.

Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches. Third Edition, SAGE Publications, Inc.

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2011). Designing and conducting mixed methods research (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.

De Boer, A. A., Pijl, S. J., & Minnaert, A. (2010). Attitudes of parents towards inclusive education: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 25 (2), 165-181.

Dolanay, D. (2016). Annelerin özel gereksinimli çocuklarını kabul etmeleri ile kardeşlerin özel gereksinimli çocukları kabulü arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Eripek, S. (2003).Okulöncesi Dönemde Özel Eğitim. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayını No: 756, s.16-41.

Eripek, S. (2007). Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları. S.Eripek (Ed.), İlköğretimde Kaynaştırma Uygulamaları içinde (s.1-21). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.

Feldman, R., Carter, E. W., Asmus, J. & Brock, M. E. (2015). Presence, proximity, and peer interactions of adolescents with severe disabilities in general education classrooms. Exceptional Children, 82 (2), 192–208. doi:10.1177/0014402915585481

Gallagher, D. J. (2001). Neutrality as a moral standpoint, conceptual confusion and the full inclusion debate. Disability & Society, 16 (5), 637-654. doi: 10.1080/09687590120070042.

Garrote, A. (2017). The relationship between social participation and social skills of pupils with an intellectual disability: A study in inclusive classrooms. Frontline Learning Research, 5 (1), 1-15.

Girli, A. ve Atasoy, S. (2012). The views of students with intellectual disabilities or autism regarding their school experience and their peers in inclusion. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 16-30.

Gonçalves, T. & Lemos, M. (2014). Personal and social factors influencing student's attitudes towards peers with special needs. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 112, 949-955.

Güven, Y. (2015). Özel eğitime giriş. A. Kulaksızoğlu (Ed.), Farklı gelişen çocuklar içinde (s.45-83). Ankara: Nobel.

Haager, D., & Vaughn, S. (1995). Parent, teacher, and self-reports of the social competence of students with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 28 (4), 205-215.

Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R., L., & Black, W. C. (1998). Multivariate data analysis (Fifth edition). United States: Prentice-Hall, Inc.

Hallahan, D. P., & Kauffman, J. M. (2003). Exceptional learners: Introduction to special education (9th ed.). Boston: Allyn and Bacon.

Holmes, S. B. (2011). Improving the social interactions between students with disabilities and their peers: a comparison of interventions. (Doctoral dissertation). Retrieved from https://shareok.org/bitstream/handle.

Kalaycı. Ş. (2016). Spss uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (7. baskı). Ankara: Asil.

Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.

Kargın, T. (2004). Kaynaştırma: Tanımı, Gelişimi ve İlkeleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5 (2),1-13.

Kırcaali-İftar, G. (1992). Özel Eğitimde Kaynaştırma. Eğitim ve Bilim, 16, 45-50.

Kırcaali-İftar, G. (1998). Özel gereksinimli bireyler ve özel eğitimi. S. Eripek (Ed.), Özel eğitim içinde (s.3-12). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

Korkmaz, İ. (2005). İstenmeyen davranışların önlenmesi. Z. Kaya (Ed.), Sınıf Yönetimi içinde. Ankara: Pegem Yayıncılık.

Koster, M., Pijl, S. J., Nakken, H. & Van Houten, E. (2010). Social participation of students with special needs in regular primary education in The Netherlands. International Journal of Disability, Development & Education, 57 (1), 59–75.

Küçükali, A. (2014). Engellilere uygulanan sosyal politikaların değerlendirilmesi Atatürk Üniversitesi örneği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (1), 59 - 86.

Llewellyn, A. (2000). Perceptions of mainstreaming: A systems approach. Developmental Medicine & Child Neurology, 42 (2) , 106-115.

Lorger, T., Schmidt, M. & Vukman, K. B. (2015). The social acceptance of secondary school students with learning disabilities. C.E.P.S. Journal, 5 (2) ,177-194.

McKillup, S. (2012). Statistics explained: An introductory guide for life scientists (Second edition). United States: Cambridge University Press.

McMillan, J. H., & Schumacher, S. (2010). Research in education: Evidence-based inquiry. Boston: Pearson Education.

Meijer, C. (2010). Inclusive education: a way to promote social cohesion. inclusive education: facts and trends. Paper presented at the International Conference Madrid.http://www.inclusive-education-in-action.org/ sayfasından erişilmiştir.

MEB. (2014). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Ankara: MEB Yayınları.

Melekoglu, M. A., Çakıroğlu, O. & Malmgren, K. W. (2009). Special education in Turkey. International Journal of Inclusive Education, 13 (3), 287-298.

Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis : an expanded sourcebook. (2nd Edition). Calif. : SAGE Publications.

Murray, C., & Greenberg, M. T. (2006). Examining the importance of social relationships and social contexts in the lives of children with high-incidence disabilities. The Journal of Special Education, 39 (4), 220–233.

Nepi, L. D., Fioravanti, J., Nannini, P., & Peru, A. (2015). Social acceptance and the choosing of favourite classmates: a comparison between students with special educational needs and typically developing students in a context of full inclusion. British Journal of Special Education, 42 (3), 319-337. doi:10.1111/1467-8578.12096

Noom, M. J., Deković, M., and Meeus, W. (2001). Conceptual analysis and measurement of adolescent autonomy. Journal of Youth and Adolescence, 30 (5), 577-595.

Nowicki, E. A. (2003). A Meta-analysis of the social competence of children with learning disabilities compared to classmates of low and average to high achievement. Learning Disability Quarterly, 26 (3) 171-188.

Osborne, A. G., & Dimattia, P. (1994). The least restrictive envinronment mandante: Legal implications. Exceptional Children, 61 (1), 6-14.

Öcal, D. (1999). Zihinsel engelli çocukların diğer çocuklarla iletişimi ve kaynaştırılması üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Özdemir, Y. (2009). Ergenlik döneminde benlik kurgusu gelişiminin anababanın çocuk yetiştirme stilleri açısından incelenmesi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Özer, S. (2015). İslam ve diğer medeniyetlerin engelliye bakışı. Bilimname, 2015 (1), 55-65.

Özer, B., Gelen, İ. ve Kahramanoğlu, R. (2010). İlköğretim II. Devre Öğrencilerinin Şikâyet Etme Davranışlarının Öğretmen, Öğrenci Ve Veli Görüşleri Doğrultusunda Değerlendirilmesi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (2), 425 -457.

Özgönenel, S. Ö. ve Girli, A. (2016) Otizmli kaynaştırma öğrencilerinin sınıflarında akran ilişkilerinin geliştirilmesine yönelik eğitim programının etkililiğinin incelenmesi. Elementary Education Online, 15,286-298.

Özkan Yaşaran, Ö., Batu, S. ve Özen, A. (2014). Özel gereksinimli bireylerin sosyal kabullerini sağlamada normal gelişim gösteren öğrencilere sunulan kaynaştırmaya hazırlık etkinliklerinin etkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 167-180.

Özkubat, U., Sanır, U., Töret, G. ve Babacan, A. (2016). Yetersizlikten etkilenmiş çocukların sosyal kabullerini sağlamada kaynaştırmaya hazırlık etkinliklerinin etkisi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2 (3), 211‐232.

Özsoy, Y., Özyürek, M. ve Eripek, S. (2002). Özel eğitime giriş, özel eğitime muhtaç çocuklar. Ankara: Karatepe.

Öztürk, B. (2005). Sınıfta istenmeyen davranışların önlenmesi ve giderilmesi. (Ed., Emin Karip). Sınıf yönetimi. Ankara: Pegem A Yayıncılık

Özyürek, M. (2016). Tutumlar ve engellilere yönelik tutumların değiştirilmesi. Ankara: Kök Yayıncılık.

Pijl, S. J., & Frostad, P. (2010). Peer acceptance and self‐concept of students with disabilities in regular education. European Journal of Special Needs Education, 25 (1), 93–105. doi:10.1080/08856250903450947

Rosenbaum, P., Armstrong, R., & King, S. (1986). Children’s attitudes toward disabled peers: a self-report measure. Journal of Pediatric Psychology, 11, 517–30.

Salend, S. J. (2008). Creating inclusive classrooms: Effective and reflective practices (4th ed). Prentice Hall.

Schrumpf, F., Crawford, D. K. & Bodine, R. J. (2007). Okulda çatışma çözme. (Çev: F. G. Akbalık & B. D. Karaduman) Ankara: İmge

Seyyar, A. (2011). Yıldızlar engel tanımaz, bedensel özürlü sahabelerin hayatı. İstanbul: Rağbet.

Shapiro, S. S.,& Wilk, M. B. (1965). An analysis of variance test for normality (Complete samples). Biometrika, 52 (3/4), 591-611.

Sığırtmaç, A. ve Gül, E. (2008). Okul öncesinde özel eğitim. Ankara: Kök.

Sidekli, S. (2016). Sınıf akranlarıyla kaynaştırmayı destekleme. M. Şahin & T. Altun (Ed.), Kaynaştırma sınıfı: Etkili farklılaştırılmış öğretim için stratejiler içinde (s.199-219). Ankara: Nobel.

Silverman, D. (2006). Interpreting qualitative data (3rd Ed.). London: Sage.

Siperstein, G. N. (1980). Instruments for measuring children’s attitudes toward the handicapped. (Unpublished manuscript). Boston: University of Massachusets.

Slee, R., & Allan, J. (2005). Policy and power in inclusive education: Values into practice. In J. Rix, K. Simmons, M. Nind, & K. Sheehy (Eds.), Excluding the included: A reconsideration of inclusive education(pp. 13–24). London: Routledge Falmer

Stake, R. E. (1995). The Art of Case Study Research. Thousand Oaks: Sage Publications

Sucuoğlu, B. ve Kargın, T. (2006). Kaynaştırma uygulamaları: yaklaşımlar, yöntemler, teknikler. İstanbul: Morpa Yayınları.

Sucuoğlu, B. ve Kargın, T. (2014). İlköğretimde kaynaştırma uygulamaları. Ankara: Kök.

Şahbaz, Ü. (2007). Normal Öğrencilerin Kaynaştırma Sınıflarına Devam Eden Engelli Öğrenciler Hakkında Bilgilendirilmelerinin Engellilerin Sosyal Kabul Düzeylerine Etkisi. Eurasian Journal of Educational Research, 26, 199-208.

Şahbaz, Ü. ve Kalay, G. (2010). Okulöncesi Eğitimi Öğretmen Adaylarının Kaynaştırmaya İlişkin Görüşlerinin Belirlenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10 (19), 116-135.

Tekin, E. (1994). The effects of exposure to information techniques on forth grade children’s social acceptance level of exceptionality (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Townsend, M. A. R., Wilton, K. M., & Vakilirad, T. (1993). Children's attitude toward peers with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 37, 405-411.

Uçar, C. (2008). Farklı gelişenleri kabul edici tutum geliştirme programının normal gelişen öğrenci tutumlarının gelişimine etkisi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Vignes, C., Godeau, E., Sentenac, M., Coley, N., Navarro, F., Grandjean, H., & Arnaud, C. (2009). Determinants of students’ attitudes towards peers with disabilities. Developmental Medicine & Child Neurology, 5, 473–479.

Yaşaran, Ö. (2009). Normal gelişim gösteren öğrencilerin özel gereksinimli bireylerin sosyal kabullerini sağlamada kaynaştırmaya hazırlık etkinliklerinin etkisi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınevi.

Yin, R. K. (2003). Case Study Research: Design and Methods (3rd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.

Yüksel, M.Y.(2014).Öğrenme güçlüğü olan çocukların kişilik ve sosyal özellikleri. H. Sarı (Çev.Ed.), Öğrenme güçlüğü olan bireyler ve eğitimleri içinde (s.107-134). Ankara: Nobel.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

 

 

 

Creative Commons License
Elementary Education Online is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

ISSN: 1305-3515