Sıcaklık Kavramının Ölçümü Üzerinden Sorgulanması: Karşılaştırmalı Bir Araştırma

Yusuf Karademir, Ayşe Oğuz Ünver

Öz


Bu çalışmada sıcaklık, ısı kavramından bağımsız ve moleküler düzeye inilmeden, nasıl ölçülebildiğinden yola çıkarak tanımlanmaktadır. Çünkü sıcaklık maddenin fiziksel durumuna bağlı bir özelliktir. Çalışmada, öncelikle ortaokul öğrencilerinin (N=109) ve fen bilimleri öğretmen adaylarının (N=77) sıcaklık kavramına ait ön bilgilerinin ortaya çıkarılarak sorgulanması ve karşılaştırması amaçlanmıştır. Daha sonra sorgulamaya dayalı verilen eğitimin ardından gönüllü katılımcılar, farklı sıcaklık parametrelerini dikkate alarak termometreler tasarlamışlardır. Eylem araştırması türünde desenlenmiş çalışmada, tasarlanan ürünler araştırmacılar tarafından geliştirilen ürün değerlendirme formu ile karşılaştırmalı çözümlenmiştir. Araştırmada ilginç olarak öğretmen adaylarının termometrenin kullanımı, hava sıcaklığının ölçümü ve termometrenin yapısı temalarında, ortaokul öğrencilerine göre daha çok çelişkiye düştükleri gözlenmiştir. Tasarlanan termometreler değerlendirildiğinde de, ortaokul öğrencilerinin, öğretmen adaylarına göre daha yaratıcı oldukları söylenebilir. Genel sonuç olarak katılımcılar, çalışma sonunda sıvıların genleşme özelliğinden yararlanılarak sıvılı termometrelerin çalışma prensibini, sıcaklık ölçümünü ve sıcaklık kavramının, maddenin makroskobik (gözle görülebilen) özelliklerini değiştirdiğini keşfederler.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Agalday, M., Akçam, H. K., İpek, İ. ve Kablan, F. (2014) İlköğretim 4 Fen ve Teknoloji Ders ve Öğrenci Çalışma Kitabı 1. Kitap (5. Baskı), (Edit. Leblebicioğlu, G.), MEB, Ankara.

Ateş, S. (2005) Öğretmen Adaylarının Değişkenleri Belirleme ve Kontrol Etme Yeteneklerinin Geliştirilmesi, G.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 21-39

Aydın, Z. (2007) Isı ve Sıcaklık Konusunda Rastlanan Kavram Yanılgıları ve Bu Kavram Yanılgılarının Giderilmesinde Kavram Haritalarının Kullanılması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü: Van.

Aydoğan, S., Güneş, B. ve Gülçiçek, Ç. (2003) Isı ve Sıcaklık Konusunda Kavram Yanılgıları, G.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 111-124.

Başer, M. (2006). Fostering conceptual change by cognitive conflict based ınstruction on students’ understanding of heat and temperature concepts, Eurasia J. Math. Sci. &Tech. Ed, 2(2), 96-114.

Başer, M. ve Geban, Ö. (2007). Effectiveness of conceptual change instruction on understanding of heat and temperature concepts, Research in Science&Technological Education, 25(1), 115-133.

Başer, M. ve Çataloğlu, E. (2005). Kavram Değişimi Yöntemine Dayalı Öğretimin Öğrencilerin Isı ve Sıcaklık Konusundaki “Yanlış Kavramlar”ının Giderilmesindeki Etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29, 43-52.

Bayram, A. (2010). Probleme Dayalı Öğrenme Yönteminin İlköğretim 5. Sınıf Öğrencilerinin Fen ve Teknoloji Dersi “Isı ve Sıcaklık” Konusunda Sahip Oldukları Kavram Yanılgılarını Gidermede Etkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Konya.

Bayram, G. ve Kibar, F. S. (2014). Ortaokul Fen Bilimleri 5. Sınıf, (Edit. Karaca, Ö.), Sevgi Yayınları, Ankara.

Bolat, M., Aydoğdu, Y. ve Evgi, İ. (2013). Ortaöğretim Fizik 9 Ders Kitabı, Mega Yayıncılık, Ankara.

Buluş-Kırıkkaya, E ve Güllü, D. (2008). İlköğretim Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Isı - Sıcaklık ve Buharlaşma - Kaynama Konularındaki Kavram Yanılgıları, İlköğretim Online, 7(1), 15-27.

Bybee, R. W. (2006). Scientific inquiry and science teaching. In Scientific inquiry and nature of science (pp. 1-14). Springer Netherlands.

Challoner, J. (2005). Popüler Bilim Kitapları Başvuru Kitaplığı Fizik, 9. Baskı, TÜBİTAK, Yayınları, Ankara.

Challoner, J. (2006). Popüler Bilim Kitapları Başvuru Kitaplığı Kimya, 8. Baskı, TÜBİTAK Yayınları, Ankara.

Çekiç, S. (2004) Lise 1. Sınıf Öğrencilerinin “Isı ve Sıcaklık” Konusu Hakkında Kavram Geliştirme Süreçlerinin İncelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Çengel, Y. A. ve Boles, M. A., (2008). Termodinamik Mühendislik Yaklaşımıyla, 5. Baskı, Çev.Ed. Ali Pınarbaşı, Güven Bilimsel, İzmir,

Çepni, S., Ayancı, H. Ş. ve Çil, E. (2012). Fen ve Teknoloji Labaratuvar Uygulamaları 8.Sınıf, 1. Baskı, Pegem Akademi, Ankara.

Damlı, V. (2011). Kavramsal Değişim Yaklaşımına Dayalı Web Tabanlı Etkileşimli Öğretimin Üniversite Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgılarını Gidermeye Etkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Demirci, M. P ve Sarıkaya, M. (2004). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgıları ve Yanılgıların Giderilmesinde Yapısalcı Kuramın Etkisi, XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı, 6-9 Temmuz 2004, Malatya, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi.

Demirci, M.P. (2003). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgıları ve Bu Yanılgıların İyileştirilmesinde Yapısalcı Kuramın Etkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Doris, E. (1991). Doing What Scientist Do. Children Learn To Investigate Their World, Heinemann Educational Books, Portsmouth.

Duban, N. (2008). İlköğretim Fen Öğretiminde Niçin Sorgulamaya Dayalı Öğrenme? (ietc2008.home.anadolu.edu.tr/ietc2008/155.doc), (Erişim Tarihi: 09 Mayıs 2016).

Erickson, G. L. (1979). Children’s conceptions of heat and temperature, Science Education, 63(2), 221-230.

Eryılmaz, A. ve Sürmeli, E. (2002). Üç-Aşamalı Sorularla Öğrencilerin Isı ve Sıcaklık Konularındaki Kavram Yanılgılarının Ölçülmesi, V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 16-18 Eylül 2002, Ankara, Cilt:1,110 Online erişim www.metu.edu.tr/~eryilmaz/TamUcBaglant.pdf Erişim 21.12.2014.

Gönen, S., ve Akgün, A., (2005). Isı ve sıcaklık kavramları arasındaki ilişki ile ilgili olarak geliştirilen çalışma yaprağının uygulanabilirliğinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (11), 92-106.

Güler, N. (2005). Ortaöğretimde Isı, Sıcaklık, Genleşme ve Elektrik Akımı Konularının Deney Yöntemi İle Anlatımının Kavram Yanılgılarını Gidermeye Etkisinin Araştırılması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü: Isparta.

Gümüş, S., Öner, F., Kara, M., Orbay, M. , ve Yaman, S., (2003). Isı ve Sıcaklık Üzerine Kavram Yanılgıları, Milli Eğitim Dergisi, sayı:157.

Gürbüz, F. (2008). İlköğretim 6. Sınıf Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgılarının Düzeltilmesinde Kavramsal Değişim Metinlerinin Etkisinin Araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü: Erzurum.

Gürdal-Kazancıoğlu, H. (2008). İlköğretim 5. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi, Maddenin Değişimi ve Tanınması Ünitesinde Öğrencilerde Oluşan Kavram Yanılgılarının Tespitinde İki Aşamalı Soruların Kullanılabilirliği Üzerine Bir Araştırma, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü; Manisa.

Halliday, D. ve Resnick, R. (1997). Fiziğin Temelleri I, (Çev. Yalçın, C.) Arkadaş Yayınevi, Ankara.

Harrison, A. G., Grayson, D. J. ve Treagust, D. F. (1999). Investigating a grade 11 student’s evolving conceptions of heat and temperature, Journal Of Research in Science Teaching, 36(1), 55-87.

İnal, A. (2003). Lise 1. Sınıftaki Öğrencilerin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Yanlış Kavramlarının Belirlenmesi ve Yapılandırmacı Yaklaşımın Yanlış Kavramların Giderilmesi Üzerindeki Etkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Ankara.

Jara-Guerrero S. (1993). Misconceptions on heat and temperature in the proceedings of the Third International Seminar on Misconceptions and Educational Strategies in Science and Mathematics, Misconceptions Trust: Ithaca, NY.

Jones, J.B. ve Dugan, R. E. (2003). Mühendislik Termodinamiği, (Çev.Atılgan, H.) 1. Baskı, Beta Yayıncılık, Kırklareli.

Jones, M.G., Childers, G., Emig, B., Chevrier, J., Tan, H., Stevens, V. ve List, J. (2014). The efficacy of haptic simulations to teach students with visual ımpairments about temperature and pressure, Journal of Visual Impairment&Blindness, January-February, 55-61.

Kalem, R., ve Çallıca, H. (2001). Orta–2, lise–1 ve üniversite–1.sınıf öğrencilerinin ısı ve sıcaklık konusu ile ilgili kavram yanılgılarının incelenmesi. Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu, Maltepe Üniversitesi, İstanbul, 260–265.

Kaptan, F., ve Korkmaz, H. (2001). İlköğretimde Fen Bilgisi Öğretimi. İlköğretimde Etkili Öğretme ve Öğrenme Öğretmen El Kitabı Modül 7, MEB, Ankara.

Karakuyu, Y. (2006). Lise ve Dengi Okul Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık Öğreniminde Karşılaştığı Kavram Yanılgıları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü: Isparta.

Karakuyu, Y., Uzunkavak, M., Tortop, H.S., Bezir, N.Ç. ve Özek, N. (2009). Sandıklı - Çevresi Lise ve Dengi Okul Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık İle İlgili Kavram Yanılgılarının Belirlenmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(1), 149-162.

Karasar, N. (2003). Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Keser, A. (2007). Afyonkarahisar İl Merkezindeki 9.Sınıf Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgıları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü; Afyonkarahisar.

Kesidou, S ve Duit, R. (1993). Student’ conceptions of the second law of thermodynamics- An interpretative study, Journal of Research in ScienceTeaching, 30(1): 85-106.

Keskin Özer, M.,Kaşker Özkan, Ş. ve Uysal, M. (2014). İlköğretim Fen ve Teknoloji Ders ve Öğrenci Çalışma Kitabı 41. Kitap, (Edit. Suzan, M.), Doku Yayıncılık, Ankara.

Kırtak, V. N. (2010). Fizik, Kimya ve Biyoloji Öğretmen Adaylarının Termodinamik Yasalarını Günlük Hayatla ve Çevre Sorunları İle İlişkilendirme Düzeyleri, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü; Balıkesir.

Kocakülah, M., ve Kocakülah, A. (2002). Orta Öğretim Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklıkla İlgili Kavramsal Yapıları, V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 16-18 Eylül 2002, Ankara, 1. Cilt: 124. Online erişim http://old.fedu.metu.edu.tr/ufbmek-5/b_kitabi/PDF/Fizik/Bildiri/t124DD.pdf Erişim 21.12.2014.

Korkmaz, H. ve Kaptan, F. (2002). Fen Öğretiminde Öğrencilerin Gelişimini değerlendirmek için Portfolyo kullanımı üzerine bir inceleme, Hacettepe Üniveristesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23, 167-176.

Kurnaz, M.A., Değirmenci, A., Kalyoncu, A., Pektaş, E., Bayraktar, G., Aydın, U. ve Moradaoğlu, Y. (2014). Ortaöğretim Fizik 11 Ders Kitabı, 5. Baskı (Edit. Çepni, S.), MEB, Ankara.

Laçin- Şimşek, C. ve Tezcan, R. (2008). Çocukların Fen Kavramlarıyla İlgili Düşüncelerinin Gelişimini Etkileyen Faktörler, İlköğretim Online, 7(3), 569-577.

McCue, G., Gossner, S.D., Loomis, H. B., McDonald, J. ve Osmundsen, S. (1970). Enerji, Time Inc, İstanbul.

MEB, (2014a). Ortaokul Fen Bilimleri 5. Sınıf 1.Kitap, 2. Baskı, MEB, Ankara.

MEB, (2014b). Ortaöğretim Fizik 9. Sınıf, 1. Baskı, MEB, Ankara.

Mert S. (2002). Isı ve Sıcaklık Konusunun İlköğretim Fen Bilgisi Derslerindeki Anlaşılma Düzeyinin ve Oluşan Kavram Yanılgılarının Belirlenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü; Ankara.

Oguz-Ünver, A., (2015). Bilimin Doğası ve Bilimsel Sorgulama İlişkisi, Bilimin Doğası Gelişimi ve Öğretimi (ed. Doç. Dr. Nilgün Yenice), Ankara, Anı Yayıncılık, 217-256. ISBN:978-605-170-054-0.

Ongun, E. (2006). Üniversite Öğrencilerin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgıları İle Motivasyon ve Bilişsel Stilleri Arasındaki İlişki, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü: Bolu.

Öcal, C. (2014). Ortaokul Fen Bilimleri 6. Sınıf, (Edit. Özdoğan, H.), Fenbil Yayıncılık, İstanbul.

Öner-Sünkür, M., İlhan, M. ve Sünkür, M. (2013). Sınıf Öğretmenliği Öğrencilerinin Isı ve Sıcaklık Konularındaki Kavram Yanılgılarının Giderilmesine Tahmin Et-Gözle-Açıkla (TGA) Yönteminin Etkisi, JASSS, 6(4), 519-534.

Radtka, C. (2013). Temperature in ScienceTextbooks: ChangesandTrends in Cross-NationalPerspective (1950–2000), Sci&Educ, Vol:22, 847–866. DOI:10.1007/s11191-012-9533-x.

Sarı-Ay, Ö. (2011). İlköğretim 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi ‘Maddenin Halleri ve Isı’ Ünitesinde Belirlenen Kavram Yanılgılarının Giderilmesinde Kavramsal Değişim Metinleri Kullanımının Etkisi ve Öğrenci Görüşleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.

Sears, F. W ve Salinger, G. L. (2002). Termodinamik Kinetik Kuram ve İstatistik Termodinamik, 1. Baskı, (Çev. Ünal, N.), Literatür Yayıncılık, İstanbul.

Serway, R. A. (1995). Serway Fen ve Mühendislik için Fizik, (Çev. Edit. Çolakoğlu, K.), 3. Baskı, Palme Yayıncılık, Ankara.

Taşlıdere, E., Korur, F. ve Eryılmaz, A (2012). Kavram Yanılgılarının Üç Aşamalı Sorularala Farklı Bir Şekilde Değerlendirilmesi, X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 27-30 Haziran 2012, Online erişim http://kongre.nigde.edu.tr/xufbmek/dosyalar/tam_metin/pdf/2312-29_05_2012-14_14_13.pdf Erişim: 21.12.2014.

TDK, Türk Dil Kurumu, Erişim tarihi 14 Temmuz 2016, http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bilimsanat&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5787944293db82.31613116

Thomaz, M. F., Malaquias, I. M., Valente, M. C., ve Antunes, M. J., (1995). An attempt to overcome alternative conceptions related to heat and temperature, Physics Education, 30, 19-26.

Tiberghien, A. (2000). Heat & Temperature, Children’s Ideas in Science, 52-84.

Turgut, Ü. ve Gürbüz, F. (2011). Isı ve Sıcaklık Konusunda 5e Modeliyle Öğretimin Öğrencilerdeki Kavramsal Değişime ve Onların Tutumlarına Etkisi, International Online Journal of Educational Sciences, 3(2): 679-706.

Uzoğlu, M. ve Gürbüz, F. (2013). Fen ve Teknoloji Öğretmen Adaylarının Isı ve Sıcaklık Konusundaki Kavram Yanılgılarının Belirlenmesinde Öğrenme Amaçlı Mektup Yazma Aktivitesinin Kullanılması, JASSS, 6(4), 501-517.

Ünver, E. (2014). İlköğretim Fen ve Teknoloji 8 Ders Kitabı, Dikey Yayıncılık, Ankara.

Yağbasan, R. ve Gülçiçek, Ç. (2003) Fen Öğretiminde Kavram Yanılgılarının Karakteristiklerinin Tanımlanması, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(13): 102-120.

Yavuz, S. ve Büyükekşi, C. (2011). Kavram Karikatürlerinin Isı ve Sıcaklık Öğretiminde Kullanılması, Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 1(2), 25-30.

Yeşilyurt, M. (2006). Lise Öğrencilerinin Isı Ve Sıcaklık Kavramları İle İlgili Düşünceleri, International Journal of Environmental and Science Education, 1(1), 1-24.

Yılmaz, T. (2005). Lise 2. Sınıftaki Öğrencilerin Isı ve Sıcaklık Konusundaki Yanlış Kavramlarının Belirlenmesi ve Yapılandırmacı Yaklaşımın Yanlış Kavramların Giderilmesi Üzerine Etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Young, H.D., Freedman, R.A. ve Ford, A.L. (2008). Sears ve Zemansky’ın Üniversite Fiziği, (Çev. Ünlü, H.), 12. Baskı, Pearson Education Yayıncılık, İstanbul.

Yumuşak, A.,Türkoğuz, S., Aycan, Ş. ve Aycan, N. (2004). Bazı Temel Fen Kavramlarının Öğretimindeki Yetersizlikler ve Nedenleri (Manisa Örneği). Çağdaş Eğitim Dergisi, 312, 38-46.

Yürümezoğlu, K. ve Oğuz, A. (2007). Bilim Eğitiminde Gözlemin Önceliği: Duyularımla Gözlemliyorum. 1. Ulusal İlköğretim Kongresi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Yürümezoğlu, K. ve Oğuz, A. (2009). Hipotez Test Sürecinde Çocukların ve Yetişkinlerin Bilişsel Düşünme Eğilimleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36, 340-350.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

 

 

 

Creative Commons Lisansı

İlköğretim Online Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

ISSN: 1305-3515